|
Józef Klemens Piłsudski, ps. Wiktor, Mieczysław (1867-1935).
Urodził się 5 grudnia 1867 r. w Zułowie w pow. święciańskim.
Mąż stanu, działacz niepodległościowy, pochodził z rodziny szlacheckiej, niegdyś zamożnej, zubożonej eksperymentami gospodarczymi ojca.
Od 1882 r. był członkiem tajnego kółka uczniowskiego „Spójnia”.
Gimnazjum w Wilnie (matura w 1885 r.), studia medyczne (nie ukończone) w Charkowie.
1887-92 na zesłaniu na Syberii za udział w przygotowaniach do zamachu na cara.
Od 1893 w PPS, członek władz naczelnych, redaktor naczelny "Robotnika".
Aresztowany w 1900 r., symulował chorobę psychiczną, w 1901 zbiegł ze szpitala w Petersburgu.
1905-07 kierował Organizacją Bojową PPS, od 1906 przywódca PPS Frakcji Rewolucyjnej (nie rezygnującej z hasła niepodległości kraju).
Od 1908 organizator ruchu strzeleckiego jako kadr przyszłej armii polskiej.
W 1914 współzałożyciel POW, inicjator utworzenia Legionów Polskich, komendant I Brygady, z której tzw. kompanią kadrową wkroczył 6 sierpnia 1914 do Kongresówki.
W 1916 złożył demonstracyjną dymisję usiłując wymóc na Austriakach nadanie Legionom samodzielności.
W 1917 doprowadził do tzw. kryzysu przysięgowego.
W latach 1917-18 internowany przez Niemców w Gdańsku i Magdeburgu.
Od listopada 1918 Tymczasowy Naczelnik Państwa, w latach 1919-22 Naczelnik Państwa.
W 1919 powołał rząd Paderewskiego, posiadający poparcie endecji.
Od marca 1920 marszałek Polski.
Zwolennik utworzenia bloku państw obejmującego Polskę, Ukrainę i Białoruś i będącego w sojuszu z Rumunią, Łotwą i Estonią.
Zainicjował tzw. wyprawę kijowską w porozumieniu z Ukraińską Radą Ludową.
W toku wojny polsko-bolszewickiej przyczynił się do kolejnego zwrotu w przebiegu działań zbrojnych, określanego jako "cud nad Wisłą" (w którym zakres jego zasług jest różnie oceniany przez historyków).
2 lipca 1923 r. zrezygnował z przewodniczenia Ścisłej Radzie Wojennej, wycofał się z oficjalnego życia politycznego i zamieszkał w Sulejówku.
12-14 maja 1926 r. dokonał zbrojnego zamachu stanu (przewrót majowy), w wyniku którego przejął władzę w państwie.
15 maja 1926 r. został ministrem spraw wojskowych, pełniąc tę funkcję do śmierci.
31 maja 1926 r. Zgromadzenie Narodowe wybrało go na urząd Prezydenta RP. Stanowiska jednak nie przyjął.
Od 28 sierpnia 1926 r. był Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych i potencjalnym Naczelnym Wodzem w wypadku wojny.
Dwukrotnie, od 2 października 1926 r. do 27 czerwca 1928 r. i od 25 sierpnia do 4 grudnia 1930 r., sprawował urząd premiera.
Faktyczny władca Polski, ograniczył rolę sejmu na rzecz władzy wykonawczej, zwalczał opozycję (proces brzeski, obóz w Berezie Kartuskiej).
W polityce zagr. usiłował realizować koncepcję równowagi między Niemcami a ZSRR.
Zmarł 12 maja 1935 r. w Warszawie. Pochowany został na Wawelu w krypcie św. Leonarda, a jego serce złożone zostało w grobie matki na wileńskiej Rossie.
W 1937 r. na polecenie metropolity krakowskiego arcybiskupa Adama Sapiehy trumna z jego szczątkami została przeniesiona do krypty pod wieżą Srebrnych Dzwonów.
Józef Piłsudski odznaczony był m.in.: Orderem Orła Białego, Virtuti Militari kl. I, II i V, Polonia Restituta kl. I, Krzyżem Niepodległości z mieczami i czterokrotnie Krzyżem Walecznych.
Zakaz publikacji prasowych dotyczących działalności Józefa Piłsudskiego jako organizatora i dowódcy legionów polskich, wydany 21 XII 1916 r. przez Naczelne Dowództwo Armii.
|
